راهنماى خريد پاور: چگونه پاور کامپیوتر بخریم؟

بسیاری از کاربران هنگام خرید کامپیوتر دسکتاپ آنطور که باید به انتخاب پاور بها نمی دهند. در اغلب موارد بیشترین وسواس برای انتخاب پردازنده، کارت گرافیک و مادربرد گذاشته می شود و در آخر وقتی نوبت به پاور می رسد، یا اطلاع کافی برای انتخاب پاور مناسب وجود ندارد، و یا اگر هم کاربر اطلاع نسبی در مورد پاور کامپیوتر داشته باشد، پيش از آن همه ی بودجه ی خود را صرف پردازنده، گرافیک و مادربرد کرده و دیگر پولی باقی نمانده تا پاور مناسبی برای سیستم خود تهیه کند.

در حالیکه اهميت انتخاب پاور مناسب برای یک سیستم، کمتر از انتخاب پردازنده یا مادربرد نیست، اما متاسفانه در اغلب اسمبل ها پاور مظلوم واقع می شود و بقیه ی اجزای سیستم، هرچقدر هم High End انتخاب شوند، قربانی انتخاب غلط و نامناسب پاور می شوند.

این مطلب در شش بخش سعی دارد به برخی نکات پایه ای پاور بپردازد تا کاربران با استفاده از آن بتوانند با بالابردن اطلاعات خود، انتخابی مناسب برای پاور سیستم خود داشته باشند.

بخش اول: قدرت پاور WATT

بخش دوم: استاندارد Active PFC و گواهی 80Plus

بخش سوم: مقدار آمپر و مفهوم ریل ها

بخش چهارم: محافظت ها – Protections

بخش پنجم: استاندارد ATX12V و گواهی های Erp Lot 6 2013 و Haswell Ready

بخش ششم: کابل های ماژولار، کابل های Flat، امکانات جانبی

بخش اول: قدرت پاور WATT

پاور چند وات باید باشه؟ واقعیت این است که باید حساب کنید سیستم شما به چه میزان قدرتی برای منبع تغذیه خود نیاز دارد. برای این منظور می توانید از موتور محاسبه گر توان پاور Outervision استفاده کنید. با دادن مشخصات سیستم خود به موتور محاسبه گر Outervision می توانید به "حداقل" میزان توان مورد نیاز مناسب برای سیستم خود پی ببرید. شرکت انرمکس و کولر مستر هر دو از موتور محاسبه گر Outervision برای راهنمایی کاربران استفاده می کنند و اين موتور از این نظر بسیار معتبر است.

پس از دادن اطلاعات سخت افزاری سیستم مورد نظر خود و محاسبه ی حداقل توان سیستم، در نظر داشته باشید که می توانید پاوری قویتر از پاور پیشنهادی برای سیستم خود تهیه کنید، مثلا" اگر Outervision میزان توان مورد نیاز سیستم شما را 400 وات قلمداد کرد، می توانید پاور 500 یا 550 واتی تهیه کنید.

اما به صورت كلى بهتر است، پاور انتخابی خیلی بیش از حد قوی نباشد، چرا که پاور کامپیوتر میزان توان خروجی خود را در لحظه بر اساس میزان نیاز کامپیوتر در لود های مختلف تنظیم می کند. از اینرو اگر پاور با توان خروجی خیلی بالاتر از نیاز سیستم تهیه کنید، در اوغات بیکاری سیستم، زمانى كه مصرف سیستم بشدت کاهش پیدا میکند، پاور مجبور به تولید توانی کمتر از 20 درصد توان اسمی خود می شود و در این حالت فشار زیادی را متحمل می شود.

به همین نسبت، نباید پاور را ضعیفتر از میزان نیاز سیستم انتخاب کرد، چرا که اگر سیستم به توانی بیش از توان اسمی پاور نیاز پیدا کند، و پاور قادر نباشد این میزان توان را در اختیار سیستم قراردهد، ولتاژ در ریل های مختلف از حد میزان استاندارد خود افت می کنند و تمامی قطعات سیستم در معرض خطر سوختگی و خرابی قرار می گیرند.

بنابراین نه پاور ضعیف، و نه پاور خیلی قوی - هیچ کدام خوب نیستند، بلکه پاور باید متناسب با مصرف سیستم انتخاب شود.

بخش دوم: استاندارد Active PFC و گواهی 80Plus

PFC یا تصحیح کننده ی ضریب توان پاور، در پاور های ارزان قیمت رده پایین به صورت Passive و غیر عامل به کار گرفته شده است. اما در پاورهای به روزتر و استاندارد تر PFC به صورت فعال یا Active عمل می کند، بدین صورت که یک مدار دیجیتال وظیفه ی تصحیح ضریب توان پاور را بر عهده دارد.

وجود Active-PFC فعال در راندمان پاور نقش بسزایی دارد بنابراین اگر پاوری میخواهید انتخاب کنید حتما" دارای PFC فعال باشد. مانند تمامی وسایل برقی بهینه کار کردن پاور بسیار مهم است. خيلى مهم است يك پاور چند وات مصرف میکند تا خروجی آن مثلا" 500 وات باشد.

ممکن است یک پاور پر مصرف باشد و با مصرف 800 وات فقط 500 وات خروجی داشته باشد، پس هر چه راندمان کارکرد پاور بهتر باشد، مصرف برق کمتر و پاور بهینه تر کار میکند. از این رو استانداردی تحت عنوان 80Plus توسط موسسه ی Ecos که یک شركت بین المللی است به پاورها با راندمان بالای 80 درصد اهدا می شود.

بدین صورت که شرکت سازنده پاور، برای دریافت این گواهی، پاور را برای تست به شرکت های تحت لیسانس این موسسه ارسال می کند تا میزان کارکرد بهینه آن را بسنجند. پاور در لود های 10، 20، 50 و 100 درصد تست می شود و بر طبق میزان بهینه ی مصرف به نسبت تولید انرژی، گواهی 80Plus به آن اعطا می شود.

موسسه ی Ecos تاکنون 6 استاندارد را برای پاور های کامپیوتر تعریف کرده است. آنچنان که از اسم این استاندارد بر می آید برای این گواهی ها یک پاور باید حداقل 80 درصد بهینه کار کند. این استاندارد ها به ترتیب بهترین عبارتند از تیتانیوم، پلاتینیوم، طلایی، نقره ای، برنزی، و سفید که صرفا" 80Plus Ready است.

پاور 600 واتی که گواهی 80Plus Ready دارد، به این معناست که 750 وات برق مصرف میکند تا بتواند 600 وات خروجی داشته باشد. این معادله به این شکل است:

600 وات توان اسمی پاور تقسیم بر 0.80 می شود: 750 وات.

پاور 600 واتی که گواهی 80Plus Gold دارد، به این معناست که 681 وات برق مصرف میکند تا بتواند 600 وات خروجی داشته باشد. این معادله به این شکل است:

600 وات توان اسمی پاور تقسیم بر 0.88 می شود: 681 وات.

دقت کنید، گواهی 80Plus صرفا" بیانگر میزان مصرف بهینه ی پاور است. این گواهی همه ی ویژگی های پاور را بررسی نمیکند! مثلا" این موسسه هیچ تستی را برای تعیین سطح کیفیت رگلاتوری خروجی ریل ها انجام نمی دهد. پس دارا بودن گواهی 80Plus، حالا از هر رنگی، لزوما" به معنای خوب بودن پاور نیست، مثلا" ممکن است یک پاور استاندارد طلایی 80Plus Gold داشته باشد اما درصد Ripple یا نوسان زیادی را در ریل های خروجی خود داشته باشد. پس صرفا" چون یک پاور استاندارد کارکرد بهینه ی بالایی داشته باشد، لزوما" نمی شود آن را به عنوان یک پاور خوب طبقه بندی کرد، هرچند گران قیمت باشد.

پس بیش از حد بر روی خوش رنگی گواهی 80Plus وسواس نداشته باشید، این گواهی صرفا" برای مصرف کمتر (بهینه) انرژی است که به پاور اعطا شده و به کمتر شدن هزینه های مصرف برق کمک میکند. نه چیز دیگر.

مطالب بعدی اینکه هر ادعایی را در مورد گواهی 80Plus باور نکنید. بسیاری از پاور های نامرغوب و دروغین این گواهی را بر روی برچسب های خود کپی می کنند، بدون اینکه واقعا" این گواهی را دریافت کرده باشند. پس، پیش از خریدن پاور، یک سر به سایت رسمی 80Plus بزنید، و پاور مورد نظر خود را از روی برند آن از لحاظ دارا بودن استاندارد 80Plus و رنگ آن بررسی کنید.

طبق قوانین 80Plus، شرکت ها، چه تولید کننده ی اصلی پاور یا همان OEM باشند، و چه شرکت های سفارش دهنده ی پاور که صرفا" نام خود را بر روی پاور میزنند و محصولشان را شرکت دیگری به سفارش آنها تولید میکند، هر دو گروه باید به صورت مجزا برای دریافت گواهی 80Plus اقدام کنند. چرا که مثلا" اگر تولید کننده ی اصلی برای فلان مدل پاور خود گواهی 80Plus را دریافت کرده است، معلوم نیست، آیا با همان مشخصات توسط Reseller یا شرکت ثالث فروخته می شود یا خیر؛ بنابراین گواهی های 80Plus بر روی پاور هایی که برند و مدل آنها در وبسایت رسمی 80Plus وجود نداشته باشد، از نظر موسسه Ecos باطل است، حتی اگر آن گواهی به تولید کننده ی اصلی پاور برای آن مدل قبلا" داده شده باشد.

(لازم به ذکر است به دلیل تحریم ها شرکت های ایرانی قادر به دریافت این گواهی نمی باشند)

بخش سوم: مقدار آمپر و مفهوم ریل ها

بخش ها مختلف هر کامپیوتر نیاز به قدرت و ولتاژهای مختلفی دارد. بنابراین يك پاور بايد چندین خروجی داشته باشد تا بتواند همه ی این بخش ها را تغذیه کند. هر کدام از این خروجی ها را به اصطلاح ریل می گویند. برای مقایسه دو پاور باید قدرت های خروجی آنها را بر روی هر ریل با هم مقایسه کرد. ریل های مهم پاور، به ترتیب اهمیت از بالا به پایین عبارتند از:

ریل 12+ ولت: وظیفه تغذیه کارت گرافیک، پردازنده، فنها، موتور هارد دیسک و .. را بر عهده دارد

ریل 5+ ولت: وظیفه تغذیه SSD ها، مدار هارد دیسک، برق مورد نیاز USB ها و .. را بر عهده دارد

ریل 3.3+ ولت: وظیفه تغذیه چیپست مادربرد، رمها، کارت های اضافی PCI و .. را بر عهده دارد

ریل 5Vsb ولت: تغذیه بخش هایی از سیستم مانند پورت ها به هنگام خاموشی پاور بر عهده این ریل است. این ریل همیشه روشن باقی می ماند و وظیفه استارت سیستم را نیز برعهده دارد.

ریل 12- ولت: وظیفه ی تغذیه بخش های بسیار نادر مانند LAN را بر عهده دارد.

هر کدام از این ریل ها به طور مجزا عمل میکنند پس باید دقت کنید، وقتی یک پاور 600 وات است، باید به برچسب توزیع قدرت پاور نگاه کنید و ببینید این پاور بر روی هر ریل چه میزان جریانی را به آمپر می تواند تولید کند. از ضرب مقدار ولتاژ ریل در میزان تولید جریان در همان ریل می توان به قدرت خروجی آن ریل به وات پی برد.

مثلا" اگر پاوری میتواند 50 آمپر جریان را در ریل 12 ولت ارائه کند، قدرت آن پاور در ریل 12 برابر 600 وات است.

برخی پاور ها چند ریل 12 ولت دارند که هر کدام توانایی ارائه میزان مشخصی از جریان را دارد. هرچند میزان آمپر این ریل ها بر روی برچسب توزیع جمع زده می شوند تا قدرت نهایی ریل 12 مشخص شود اما معلوم نیست کدام ریل کدام بخش را تغذیه میکند. از این رو در سالهای اخیر تولید کنندگان پاور به سمت تولید پاورهای تک ریل 12 حرکت کرده اند. بنابراین پاور های تک ریل 12 نسبت به پاور های چند ریل 12 دارای برتری نسبی می باشند و بهتر هستند.

در مورد ريل هاى 3.3+ و 5+ ولت دقت كنيد ميزان جريان نبايد در هر يك از اين ريل ها كمتر از 18 آمپر باشد و هميشه پاورى انتخاب كنيد كه بتواند حداقل 18 آمپر - و يا بيشتر را بر روى اين ريل ها به صورت مجزا تامين كند.

به جهت مقايسه ى قدرت هاى پاور، سه مدل پاور 750 وات را مقایسه می کنیم، تا تفاوت های آنها را دریابیم و ببنیم کدامیک قوی تر است:

------

------

مقایسه در ریل 12+ ولت:

جریان پاور A در ریل 12 ولت برابر 60 آمپر است معادل خروجی 720 وات

جریان پاور B در ریل 12 ولت برابر 62 آمپر است معادل خروجی 744 وات

جریان پاور C در ریل 12 ولت برابر 54 آمپر است معادل حروجی 648 وات

مقایسه در ریلهای 5+ و 3.3+ ولت:

مجموع جریان خروجی پاور A بر روی این ریل ها 150 وات

مجموع جریان خروجی پاور B بر روی این ریل ها 150 وات

مجموع جریان خروجی پاور C بر روی این ریل ها 130 وات

مقایسه در ریل +5Vsb ولت:

جریان پاور A در ریل +5Vsb ولت برابر 2.5 آمپر است معادل خروجی 12.5 وات

جریان پاور B در ریل +5Vsb ولت برابر 3 آمپر است معادل خروجی 15 وات

جریان پاور C در ریل +5Vsb ولت برابر 3 آمپر است معادل خروجی 15 وات

درست است که هر سه پاور تک ریل هستند، فدرت اسمى هر سه پاور 750 وات هستند، اما با این مقایسه مشخص شد پاور B از دو پاور دیگر قدرتمند تر و قویتر است.

پاور A در سکوی دوم قرار میگیرد و پاور C در مقام سوم.

بخش چهارم: محافظت ها – Protections

به طور معمول شش مدار محافظتی عمده در اغلب پاور ها یافت می شود:

Short Circuit Protection - SCP به محض بروز اتصالی در سیم های خروجی، پاور را بلافاصله خاموش می کند.

Over Voltage Protection - OVP به محض افزایش ولتاژ بیش از حد استاندارد در هر یک از ریل های خروجی، بلافاصله پاور را خاموش میکند.

Over Current Protection - OCP به محض افزایش شدید میزان جریان در ریل های خروجی، بلافاصله پاور را خاموش میکند.

وجود این سه Protection فوق در یک پاور طبق نسخه ی ATX12 یک استاندارد الزامی است. (در ادامه راجع به ATX12 توضیح خواهیم داد)

Under Voltage Protection - UVP به محض کاهش شدید ولتاژ در ریل های خروجی، پاور را بلافاصله خاموش می کند.

Over Power Protection - OPP یا Over Load Protection - OLP درصورت استفاده بيش از توان قابل تحمل، بلافاصله پاور را خاموش میکند.

Over Temperature Protection - OTP در صورت بالا رفتن دمای محفظه ی پاور از یک میزان مشخص، پاور را خاموش میکند.

دقت کنید، بدون این محافظت ها امکان آتش سوزی پاور و یا سیم ها و خود سیستم وجود دارد. پس انتخاب پاور نامرغوب ممکن است اولین و آخرین اشتباه یک فرد باشد.

همچنین به یاد داشته باشید محافظت های پاور، قطعات سیستم را از نوسانات مخرب پاور مراقبت میکند اما خود پاور را در مقابل نوسانات برق شهری محافظت نمی کند. بنابراین استفاده از محافظ برق برای پاور الزامی است.

بخش پنجم: استاندارد ATX12V و گواهی های Erp Lot 6 2013 و Haswell Ready

ATX مخفف Advanced Technology eXtended می باشد که در سال 1995 توسط اینتل طراحی شده است. این استاندارد تمامی ویژگی های طراحی عمومی ائم از سایز، ورودی و خروجی، اجزای اصلی تشکیل دهنده و میزان و ابعاد استاندارد پذیرفته شده هر قطعه ای را در کامپیوتر دسکتاپ به صورت عمومی تعریف می کند. سه قطعه ی سیستم شامل کیس، مادربرد، و پاور به پیروی از استاندارد ATX طراحی، ساخته و به کار گرفته می شوند.

استاندارد ATX از زمان تشکیل در سال 1995 تا به امروز به تبع پيشرفت تكنولوژى دچار تغییر و تحولات متعددی شده است. به طوری که در طول زمان چندین رویه و ورژن از این استاندارد بوجود آمده است و این تغییرات بعضا" گاهی به قدری متحولانه بوده است که پاور هایی که با ورژن جدید این استاندارد ساخته می شوند لزوما" سازگار با ورژن های اولیه این استاندارد نیستند.

آخرین نسخه از استاندارد ATX برای پاور ورژن ATX12V v2.4 است که آخرین تغییرات طبق پیشنهاد اینتل برای سازگاری با مدرنترین مادربرد ها در آن به کار گرفته شده است. البته، لازم به ذکر است، هنوز نسخه ی 2.4 به صورت عمومی توسط همه ی تولید کنندگان در همه ی پاور ها به کار گرفته نشده است.

در حال حاضر پاور ها طبق طراحی نسخه های ATX12V v2.31 و ATX12V v2.32 نیز سازگار با سیستم های مدرن شناخته می شوند و می توان از آنها برای سیستم های جدید نیز استفاده کرد.

پس دقت کنید، پاوری با استاندارد قدیمی تر ATX12V v2.31 که در سال 2008 معرفی شد - برای سیستم های جدید خریداری نکنید.

استاندارد Erp Lot 6 2013 توسط اتهادیه اروپا از سال 2013 برای سیستم های الکترونیکی اعمال شد تا میزان مصرف آنها در حالت Standby به کمتر از 0.5 وات در ساعت برسد. پاور ها با این استاندارد در حالت آماده به كار کمتر از 0.5 وات در ساعت مصرف دارند؛ البته برای رسیدن به این میزان مصرف، مادربردی که پاور به آن متصل است نیز می بایستی دارای استاندارد مشابه Eup Ready یا Erp Lot 6 2013 نیز باشد تا عملا" این میزان مصرف کم در حالت Standby رعایت شود.

شرکت اینتل با معرفی خانواده پردازنده های Haswell حالت استراحت جديدى را برای این پردازنده ها تعریف کرد که از آن به اسم حالت C6/C7 نام میبرند. در این حالت وقتی سیستم روشن است و در بیکاری به سر می برد میزان مصرف پردازنده بیش از پیش کاهش پیدا میکند و مصرف آن را به حدود 2 وات میرسد. برای رسیدن به این منظور پاور باید بتواند میزان جریان ریل 12 ولت را تا 0.05 آمپر کاهش دهد. متاسفانه در حال حاضر همه ی پاورهای موجود در بازار قادر به پشتیبانی از این خصوصیت نیستند و بعضا" این حالت های جدید هسول در بایوس مادربرد ها به صورت دیفالت خاموش است. فقط پاور هایی که Haswell Certified یا Haswell Ready هستند قادر به پشتیبانی از این حالت خواب پردازنده های خانواده ی هسول می باشند. اگر قصد دارید پاور برای مادربردهاى چیپ سرى 8 و 9 اینتل تهیه کنید، حتما" از پاوری استفاده کنید که Haswell Ready یا Haswell Certified باشد.

EPS12V استاندارد پاور های مناسب سرور است. از جمله مهمترین ویژگی پاور های مجهز به این استاندارد دارا بودن کابل 8 پین اضافی (علاوه بر کابل 4+4 پردازنده) برای تامین برق پردازنده است. وجود این کابل برای تغذیه برخی مادربرد های High End دسکتاپ که نیاز به 2 کابل 8 پین برای برق رسانی به پردازنده دارند، بسیاری کاربردی و حیاتی است.

بخش ششم: کابل های ماژولار، کابل های Flat، امکانات جانبی

با پیشرفت و توسعه ی امکانات کیس ها و مورد توجه قرار گرفتن هنر مودینگ و اسمبل کامپیوتر، مرتب بودن کابل کشی سیستم و تمییز بودن آن از اهمیت فراوانی برخوردار شد. در پاسخ به این نیاز کاربران، شرکت های تولید کننده ی پاور، ابتدا برخی کابل های خروجی پاور را به صورت جدا شونده از پاور (ماژولار) ساختند. بعد ها اين شركت ها پاور های High End و گران قیمت خود را به صورت Full Modular ماژولار کامل طراحی و وارد بازار کردند.

هرچه تعداد کابل های ماژولار پاور بیشتر باشد، اسمبل تمییز تر و مرتب تر خواهد بود. از مهمترین برتری های پاور های تمام ماژولار امکان خارج ساختن کامل و راحت پاور بدون دردسر و بدون نیاز به برهم زدن کابل کشی سیستم و تمییز کردن آن است.

به دنبال زیباسازی اسمبل، از دیگر امکاناتی که بعد ها در میان پاور ها باب شد، طراحی و استفاده از کابل های صاف یا Flat تمام مشکی بود که باعث راحتی بیشتر کاربر به هنگام مدیریت کابل کشی در کیس و در نهایت اسمبل یکدست تر و مرتب تر با استفاده از این نوع کابل های زیبا بود.

از دیگر امکانات و ویژگی های پاور ها می توان به حالت Zero RPM Load یا Fanless اشاره کرد، فنهای خنک کننده در این پاور ها در لود های پایین و زمانی که سیستم مصرفش پایین است، به صورت اتوماتیک از حرکت باز می ایستند تا حداکثر بی صدایی را برای کامپیوتر به ارمغان آورند.

در مورد ساختار پاور نیز، اخیرا" برخی تولید کنندگان دست به تولید پاورهای دیجیتال زده اند. ویژگی قابل توجه پاور های تمام دیجیتال نوسان بسیار پایین در رگلاتوری ریل ها و مصرف بهینه ی آنهاست.

----

منابع: لیون کامپیوتر، همه چیز درباره پاور، Wikipedia 1 – 2 – 3، electronicdesign، bitcointalk ، Enermax، Enthusiastpc، reprap، hardwaresecrets، joyguru، Tomshardware 1 – 2 – 3، Pcworld، Newegg

Green، Corsair، u200dCooler Master

گرد آورنده: آرمین ابیشی

ویرایش شده توسط ARMIN ABISHI ۲۵ آبان ۱۳۹۳ - ۰۲:۴۷ بعد از ظهر.

- - , .